HOME· NIEUWS· ARTIKELEN· ACTIVITEITEN· FORUM· LINKS· OVER PVP
Nieuws | 07 juli 2003
Preekonderwijs in Nederland: geef de timmerman een hamer!
Op 11 juni studeerde Marit de Jong af bij de Leerstoelgroep Taalbeheersing aan de UvA. Haar scriptie luidt:”Dienaren van het woord, inventarisatie en evaluatie van het preekonderwijs in Nederland”. Ik had al langere tijd hierover contact met haar, wist dus een beetje wat me te wachten zou staan bij het lezen van haar onderzoek. Toch schrok ik weer, nu ik de getallen zwart op wit zag staan. Een indruk van een onderzoek door ds.Ron van der Spoel, voorzitter van Passie voor Preken.

Naast veel literatuuronderzoek, heeft Marit de Jong 17 theologische opleidingen een vragenlijst gestuurd waarin ze navraag doet naar hoe aanstaande voorgangers wordt geleerd om een preek te schrijven. Ze bedoelt daarmee: hoe verwoordt je je boodschap in de preek, hoe beargumenteer je wat je zeggen wilt en hoe presenteer je dat vervolgens op de preekstoel? Kernvragen waar iedere voorganger wekelijks mee te maken heeft. Maar hoe is die voorganger daar in opgeleid, wat heeft hij daarvoor aan bagage meegekregen, vroeg De Jong zich af. Een vraag die bij haar bovenborrelde toen ze dominee Nico ter Linden’s uitspraak las “er is mij geleerd dat het Woord het alleen zou doen, aan de vorm werd verder geen aandacht geschonken. De Heilige Geest zou het verder wel doen”. Dat, samen met gesprekken met theologie-studenten die aangaven dat ze nauwelijks gericht onderwijs krijgen in het maken van een preek, prikkelde haar tot dit onderzoek naar het preekonderwijs. Ze trekt een aantal opzienbarende conclusies uit de antwoorden die ze heeft gekregen op haar vragen.

.

 

.

Om te beginnen blijkt dat er nauwelijks doelgerichte aandacht wordt gegeven aan het maken, het opbouwen en het presenteren van een preek. Er worden wel tips gegeven of gedachten aangereikt, maar dat gebeurt tussendoor. Er wordt veel gesproken over de preek, maar hoe je die gaat verwoorden en opschrijven komt nauwelijks aan bod. Samenvattend kan je concluderen, na het lezen van dit onderzoek, dat er op de opleidingen veel theologische aandacht is voor preken, maar dat praktische vaardigheden er heel bekaaid van afkomen. Het ambachtelijke handwerk wordt niet geleerd. De vraag: hoe maak je er een goed verhaal van zodat mensen je echt kunnen volgen, geboeid blijven luisteren en de boodschap tot zich kunnen laten doordringen, komt niet echt als apart onderdeel aan bod.

.

Een onthutsende conclusie. Het komt er op neer dat de meeste predikanten als ze beginnen te preken niet echt weten hoe dat moet. De gevolgen voor de wekelijkse praktijk zijn dat ze meestal de stijl overnemen van een voorganger die ze gewend zijn, dat ze het doen zoals ze het zelf ook altijd gehoord hebben. Of, en dat horen we bij Passie voor Preken heel veel, dat ze tot zaterdag diep in de nacht, aan het zoeken zijn naar invallen, voorbeelden, formuleringen om de gemeente de boodschap duidelijk te maken. Hun vrouw of man wordt er gefrustreerd van, hun kinderen vinden de zondag niets aan en hun gemeente denkt “kan iemand die dominee van ons niet eens een beetje helpen. Hij bedoelt het goed, maar het komt er zo warrig uit”. En daar kan zo’n dominee dus niets aan doen, hij heeft het nooit echt geleerd! Het is alsof je een timmerman een stuk hout en een spijker geeft, maar geen hamer. Reken maar dat het tobben wordt om die spijker erin te krijgen.

.

 

.

Marit de Jong pleit in haar onderzoek dan ook voor verandering en verbetering van het preekonderwijs en ik wil haar daarin van harte bijvallen. Het is me uit het hart gegrepen en in gesprekken met theologische instellingen heb ik dat verschillende keren aangegeven. Telkens weer klinkt dan: je hebt helemaal gelijk, maar we hebben er geen ruimte voor in ons curriculum. De studenten smeken om meer oefening in preekvaardigheden, de gemeenten hunkeren naar goed toegeruste voorgangers op dit gebied, maar er gebeurt niets. De preekcursus die Passie voor Preken aanbiedt springt hier concreet op in en moet inmiddels met een wachtlijst werken gezien de grote belangstelling van voorgangers.

.

 

.

Een ander boeiend punt wat Marit de Jong in haar scriptie aanstipt is de vraag of je een preek wel helemaal moet uitschrijven. Zij richt zich als vakvrouw op het schrijven van een preek, op hoe je de preek zo goed mogelijk op papier zet om het straks zo overtuigend mogelijk te kunnen houden. Tegelijkertijd roept ze de vraag op of dit wel de beste methode is. Is er niet veel voor te zeggen om preken juist niet helemaal uit te schrijven? Ook hierin blijken de opleidingen geen uitkomst te bieden. De één verfoeit het, de ander ziet het belang van niet uitgeschreven preken wel, maar helpt er de studenten niet echt verder mee. De controverse tussen voor- en tegenstanders van volledig uitgeschreven preken is groot en Marit de Jong pleit voor een brede discussie hierover.

.

De argumenten zijn altijd weer dezelfde. Voorstanders van uitschrijven zijn vuurbang voor improvisatie op de preekstoel. Je moet zorgvuldig formuleren, preken is niet zomaar iets. Tegenstanders van het uitschrijven van preken benadrukken dat het gaat om de communicatie, de overdracht van de boodschap. Communicatie vereist dat je echt contact met elkaar hebt, dat je elkaar in de ogen kunt kijken. Het gaat er dan om dat je heel goed weet wat je zeggen wilt, maar dat je het daar ter plekke, aan die concrete mensen die voor je zitten, vertelt.

.

De tegenstelling tussen wel of niet uitschrijven van de preek is dus terug te brengen tot de vraag: gaat het om zorgvuldige formulering van de boodschap of om overtuigende overdracht van de boodschap. Dat hier niet zomaar een middenweg te kiezen is, merken we op onze cursus Preken met Passie. Daar oefenen we niet alleen in het ontdekken van een heldere boodschap en in het doelgericht opbouwen van de preek, maar ook in het preken vanaf een aantal kernwoorden. We gebruiken daarbij de bekende methode van het ‘mindmappen’, een soort plaatje van de preek op één A4-tje.

.

Dit vereist een totaal andere voorbereiding dan voor het uitschrijven. Het accent komt hier veel meer te liggen op het doordenken en doorleven van wat je wilt zeggen, dan op het precies formuleren op papier. De voorgangers gaan met minder op papier, maar meer in hun hart de preekstoel op. De preekopbouw is goed doordacht en doorleeft en ligt vast, de boodschap en het doel van de preek ken je tot in je botten, maar hoe je het precies gaat zeggen ontstaat in de interactie tussen jou en je gemeente.

.

Een andere benadering die diep ingrijpt bij de vaak heel ervaren cursisten, maar die ze na verloop van tijd bijna allemaal als een geweldige bevrijding ervaren. Eindelijk echt contact, eindelijk los van die keurige woorden, eindelijk het gevoel echt te kunnen spreken van hart tot hart.

.

 

.

Dus het pleidooi van Marit de Jong om goed onderwijs te geven in hoe je een preek opbouwt en presenteert, wil ik van harte onderstrepen. Maar bij dat onderwijs hoort dan wel dat je de student meerdere methoden aanreikt zodat hij of zij kan kiezen wat het beste bij hem of haar past: kies je voor de veiligheid van het uitschrijven of voor het directe en indringende contact door te preken van een blaadje met kernwoorden. Ik pleit dus voor dat laatste, omdat ik geloof dat mijn opdracht niet is om het zo zorgvuldig mogelijk te zeggen, maar om het zo overtuigend mogelijk te brengen en dan is dat oogcontact, die interactie die al prekend plaatsvindt, onmisbaar.

.

 

.

Marit de Jong gooit met haar onderzoek de knuppel in het hoenderhok van het preekonderwijs. Dominees zijn timmermannen met een een mooi stuk hout voor zich, met een handvol spijkers, maar geef ze alstublieft een ‘hamer’ in handen!

.

 

»
Er klinkt meer dan je zegt
»
Wat heeft die wolk ons gebracht?
»
Preken met Geest en kracht
»
Eerste boek in de Passie voor Prekenreeks uitgereikt op de preekconferentie
»
Jongens, wat is een goede preek?
»
Driedaagse Cursus Preken met Passie
»
Driedaagse Cursus Preken met Passie
»
Studiedag predikanten en voorganger
»
Mentoringdag over preken
»
Spiriteel preken - openingscollege Jos Douma in Leuven
»
Het gedachtegoed van Passie voor Preken
»
Bestel nu het boek Preken is Prachtig van Ron van der Spoel via de speciale website www.prekenisprachtig.nl
»
Zes weken later: wat doe je met de cursus ?!
»
Passie voor Preken naar Faculteit Leuven
»
Johannes 3:16
»
Nieuw boek: Preken is Prachtig
»
De preekcursus van januari a.s zit vol. De eerstvolgende preekcursus is van 2 t/m 4 juli 2008.
»
BEZIELING EN VERKONDIGING - Theologie in dispuut
»
Eerstvolgende preekcursus van 9 t/m 11 januari 2008
»
Toespraken Lustrumconferentie...
»
Dichtbij de hoorder. Prediking en trends
»
Boek: 'Dichtbij de hoorder'
»
Persbericht jubileumconferentie 'Er preekt een echt mens'
»
Pas op met grapjes
»
Preken met Passie: dé cursus om te leren preken van hart tot hart!
»
15 maart Passie voor Preken conferentie: Je hoorders in beeld
»
En de boer, hij ploegde voort
»
RD-verslag van de conferentiedag van Passie voor Preken
»
Passion for Preaching
»
Symposium Spreken over Preken
»
21 oktober officiele start van PassionforPreaching.com
»
Het Elfde Uur
»
Nieuwe forumstelling: De beste preek is een uitgeschreven preek
»
Dominees: zware bijbelteksten niet negeren
»
"Onze preekstoelen staan te hoog"
»
Oprichting Evangelisch Studiecentrum (CERT)
»
Eerst luisteren, dan preken
»
Een andere benadering op de kansel, hoe doe je dat?
"Wij prediken Christus, de kracht van God en de wijsheid van God!" (1 Korintiërs 1:24)