HOME· NIEUWS· ARTIKELEN· ACTIVITEITEN· FORUM· LINKS· OVER PVP
Artikelen | 20 november 2002
Verstaat u wat u zegt en hoort?
Kerkelijk Vakjargon

Door: Dien de Haan

De meeste lezers van ons kerkblad staan 's zondags niet op de preekstoel maar 'zitten er onder'. Verstaan ze wat er van bovenaf tot hen wordt gezegd? En als er een bijzondere dienst is, een doopdienst of een trouwdienst, en er zijn gasten in de kerk die daar anders nooit komen, verstaan die wat ze horen?

.

Ieder mens krijgt een tic mee van zijn of haar beroep. Wie een vakdiploma heeft behaald, gebruikt in gewone gesprekken soms woorden en uitdrukkingen die voor anderen abracadabra zijn. Vakjargon. Praat maar eens met iemand die informatica heeft gestudeerd. Als u zelf iets van computers weet, is het niet zo'n probleem, maar als u er niets van weet, haakt u in de kortste keren af.

.

Dominees hebben ook zoiets als een vakdiploma. Theologen zijn ze, 'godgeleerden'. Eigenlijk een onmogelijk woord vind ik, maar dat terzijde. Gebruiken zij in hun preken en op catechisatie ook een eigen vakjargon? Is er trouwens ook een kerkelijk vakjargon?

.

Koeterwaals

.

Het is alweer jaren geleden. Ik kwam hem tegen op de trap, in het bedrijf waar ik toen werkte. Hij nam net een stapel papieren aan van een collega, en bedankte die er uitbundig voor: 'Wij danken u van ganser harte, wij loven en wij prijzen u!' Ik wist dat hij God en het christelijk geloof vaarwel had gezegd. Maar hij was van huis uit gepokt en gemazeld in het kerkelijk woordgebruik, en hij liet weinig gelegenheden voorbijgaan om daar vinnig de spot mee te drijven. Het deed me zeer.

.

De herinnering aan dat voorval ben ik nooit kwijtgeraakt. Ik probeerde in die tijd al, het evangelie van Jezus Christus in gewone, verstaanbare woorden door te geven, maar ik ging me sindsdien steeds meer afvragen of we ons in de kerk niet al te vanzelfsprekend en gemakzuchtig van geijkte termen bedienen. Hadden we die man daardoor misschien ook aanleiding gegeven voor zijn gespot met gestolen woorden?

.

Ik heb dus in de loop der jaren ook een tic meegekregen van mijn beroep, voor zover je evangelisatie een beroep kunt noemen: Laat ieder het evangelie horen in zijn of haar eigen taal en vermijd zoveel mogelijk het gebruik van vakjargon of licht het minstens toe! Die tic ben ik nooit weer kwijtgeraakt.

.

Vroeger werd het woord jargon wel gebruikt voor koeterwaals, brabbeltaal. Dat is inmiddels verouderd, maar klinkt ons taalgebruik veel moderne mensen vandaag niet zo in de oren? Iemand vertelde me dat hij bij een drukker kwam, die net een geboortekaartje had gedrukt voor christelijke ouders. Er stond een woord op dat hij niet begreep, iets met 'tieren' zei hij, maar hij had geen idee wat het betekende. Er bleek op te staan: Want zijn goedertierenheid is tot in eeuwigheid. Een mooie aanleiding om de goedheid en de trouw van God voor mensen nog eens uit te leggen aan een afgedwaalde katholiek. Na de uitleg zei hij: 'Nu snap ik het, maar waarom zetten ze dát er dan niet gewoon op!'

.

Begrijp me goed: ik heb het alleen over ons taalgebruik. Niet over de inhoud van de woorden die we soms al te vanzelfsprekend gebruiken en als bekend veronderstellen. Ik heb het ook niet over de ergernis die het evangelie zelf op kan roepen bij mensen. Het gaat me erom dat wij niet door een bijna-heiligverklaring van traditioneel woordgebruik een sta-in-de-weg voor mensen worden om het evangelie echt te verstaan. Ik weet dat de Geest 'oren en harten ervoor moet openen', maar op de eerste Pinksterdag liet Hij het evangelie wel zó brengen dat ieder het in eigen taal en situatie kon verstaan! En toen van de apostelen schouderophalend werd gezegd dat ze stonden te koeterwalen, diende Petrus de spotters klip en klaar van antwoord. Hoe klip en klaar is ons kerkelijk taalgebruik?

.

Een paar voorbeelden

.

Neem bijvoorbeeld dat loven en prijzen. 'We zijn hier bijeengekomen om de naam van onze God groot te maken, te loven en te prijzen...' Voor ons zulke vertrouwde klanken dat we er nauwelijks nog bij nadenken. Maar als de niet-kerkelijke vriend van uw dochter in de kerk is, wat zal die erbij denken? 'Een náám groot maken?? En loven en prijzen, is dat niet hetzelfde dan? Trouwens, wat betekent dat precies?' In België kun je bij de uitreiking van een prijs zeggen: 'Wij loven...' en dan de naam van degene aan wie de prijs wordt uitgereikt. Maar hier in het noorden loven we niet zo erg, we hebben meer verstand van loven en bieden. Waarom zou je ook niet gewoon kunnen zeggen: 'We zijn hier bij elkaar omdat we blij zijn met onze God en omdat we Hem dat ook graag willen zeggen in ons gebed en als we samen voor en over Hem zingen...'?

.

Nu is dat nog maar een simpel voorbeeld, en zelfs daarbij moet je best even nadenken over de woorden die je kiest. Maar neem de woorden 'ootmoed' en 'verootmoediging'. Aan het woord 'ootmoed' zitten veel kanten: kleinheid (een ootje, een nul!), bescheidenheid, nederigheid, onderdanigheid, onderwerping - genoeg om er drie preken over te houden. Dat is ook best aan te raden, want de inhoud van het woord moeten we beslist niet kwijt raken. En verootmoediging is als het goed is een vast onderdeel in iedere eredienst. Maar weet iedereen wat ermee wordt bedoeld en denken ook geheide kerkgangers er nog bij na? 'Wij verootmoedigen ons voor onze God...' Zou je niet eens een keer gewoon mogen zeggen: 'Wij buigen ons hoofd voor God, omdat we ons schamen voor Hem'? Dan kun je ook niet meer in algemene vaagheden blijven steken, dan moet je wel concreet worden: waaróver schamen we ons dan?

.

Op de verootmoediging volgt de genadeverkondiging. Niet overal als een vast onderdeel van de eredienst, maar in veel gemeenten toch wel. Zou het ook een keer 'proclamatie van gratieverlening' mogen heten, of 'kwijtschelding van schuld' of 'vrijspraak'? Of nog liever: Hernieuwde verzekering dat God onze zonden vergeeft?

.

Nog één voorbeeld: zonde. Soms hoor je in alle ernst vanaf de kansel zeggen dat zonde wat anders is dan een mooi antiek kopje breken. Dat is natuurlijk zo, en het is een mooi voorbeeld voor de zondagsschool, maar mondige kerkgangers zijn dat niveau toch echt wel ontgroeid. Maar tegelijk: hoe veel van die mondige kerkgangers denken bij 'zonde' alleen maar aan 'overtreden van regels'? Stefan Paas noemt in zijn boek 'Jezus als Heer in een plat land' een mooi voorbeeld van een bijbelvertaalproject in Suriname. Het woord 'zondaar' heeft men daar vertaald met 'iemand die God schande aandoet'. Zelf gebruik ik ook nogal eens het woord 'zonder': zonde is zonder God je leven leven, je levenspartner kiezen, je tijd indelen, je geld besteden. Dat is ook christenen niet vreemd! Je kunt er in feite twee levens op na houden: je eigen leven waarin God nauwelijks een rol speelt en je godsdienstige leven. Scheiding van natuur en genade noemden ze dat vroeger, maar het komt op hetzelfde neer.

.

Geen versimpeling

.

Ik bedoel niet, een pleidooi te voeren voor versimpeling van het evangelie. Integendeel. De moderne mens, kerklid of buitenkerkelijk, wordt in de samenleving geacht zijn hersens te gebruiken en hij hoeft ze niet thuis te laten als hij naar de kerk gaat. Mensen - ouderen en jongeren - die alles op alles zetten om hun rijbewijs of het diploma van een vervolgcursus te halen, moeten maar niet te gauw klagen dat het in de kerk allemaal zo moeilijk is. Je mag in de kerk wel tot rust komen maar je komt er niet om uit te rusten en je verstand op nul te zetten. Ook niet in evangelisatiediensten!

.

Het zou trouwens wel eens kunnen zijn dat verkondiging van het evangelie in verstaanbaar, hedendaags Nederlands meer inspanning vraagt dan het gemakkelijk strooien met en consumeren van bekende klanken. Van predikanten allereerst, maar van de hoorders niet minder. Omdat het dan zo dichtbij komt dat je er niet meer onderuit kunt!

.

 

.

 

Bron: Christelijk Gereformeerd Kerkblad voor het Noorden

»
The Power in Preaching
»
Gezocht: Broodpreken
»
Preken van vlees en bloed
»
Spirituele Christologie
»
Application Without Moralism
»
Paradoxen van evangelisch preken
»
Christocentrische prediking
»
De crisis der echtheid
»
De preek als Stem van Christus
»
How Does Unction Function?
»
Wat is ‘expository preaching’?
»
De kerk moet nu spreken
»
Preken moeten over het leven gaan
»
A Primer on Preaching like Jesus
»
Only Human
»
Het geheim van de preek
»
How the Text Can Form the Sermon
"Wij prediken Christus, de kracht van God en de wijsheid van God!" (1 Korintiërs 1:24)