HOME· NIEUWS· ARTIKELEN· ACTIVITEITEN· FORUM· LINKS· OVER PVP
Artikelen | 07 augustus 2003
Preken leren van Jezus 1
1 Jezus' Optreden

Door: Rolf Robbe

In een aantal artikelen volgen we Jezus als prediker. We gaan na wat hij deed en hoe Hij dat deed. Met als doel: wat kunnen wij leren van de manier waarop Jezus preekte? We willen hiermee een handreiking bieden voor het verbeteren van het communiceren van het evangelie in de prediking. Dat doen we door in de leer te gaan bij Jezus en ons door zijn evangelieverkondiging te laten inspireren. Zonder ons nu in de eerste plaats te laten leiden door allerlei communicatietheoretische noties al of niet op de klassieke retorica geŽnt, stellen we ons open voor zijn optreden en wijze van (s)preken.

.

Zoektocht

.

We nodigen u uit op onze zoektocht naar christocentrisch preken: Hij staat in het middelpunt van ons leven en spreken. We zijn daarin leerling van Christus. Wat dat betekent gaan we eerst kort na in een eerste artikel. In een tweede artikel volgen we al lezend in de evangeliŽn de sprekende Jezus en noteren we wat ons opvalt aan zijn wijze van communiceren. In een slotartikel gaan we na wat dit betekent voor de wijze waarop wij het evangelie verkondigen. We sluiten steeds af met een aantal uitspraken die zijn bedoeld als bespreekpunten. We hopen dat anderen daarop reageren om zo het gesprek rond preken naar het voorbeeld van Jezus verder te brengen.

.

Opdracht

.

"Gaat dan heen, maakt alle volken tot mijn discipelen" (MatteŁs 28:19). Met die opdracht stuurde Jezus zijn discipelen de wereld in. En die opdracht geldt nog steeds: Hij stuurt ons erop uit -om zijn evangelie te brengen: vertel het aan de mensen!

.

Zo worden mensen, en in deze artikelen denken we vooral aan predikanten, geroepen om het goede nieuws van Christus verder te brengen en door te geven. De apostel Paulus roept het dan wel eens uit: 'Wie is tot zulk een taak bekwaam?' (2 KorintiŽrs 2:16). Niemand dus. God roept ons ook niet omdat we bekwaam zijn. God roept ons en mŠŠkt ons vervolgens door zijn Geest bekwaam om 'woorden als van God' (1 Petrus 4:11) te spreken.

.

Verbondenheid

.

'Wie is tot zulk een taak bekwaam?' Die vraag krijgt in de omgang met Jezus echt wel een antwoord. Hij zegt: 'Wie in Mij blijft, gelijk Ik in hem, die draagt veel vrucht, want zonder Mij kunt gij niets doen' (Johannes 15:5). We vinden onze bekwaamheid om het evangelie te verkondigen dus in de verbondenheid met Jezus. De gemeenschap met Christus, waartoe we geroepen zijn (1 KorintiŽrs 1:9), is de bron van onze bekwaamheid.

.

Dat betekent dat verkondigers van het evangelie altijd allereerst zelf luisteren naar de woorden van Jezus. Dat ze zich laten aanraken door zijn stem. Dat zijn woorden in hen blijven (Johannes 15:7) en dat wij in zijn woorden blijven (Johannes 8:31).

.

Hiermee komt het onderwerp van de spiritualiteit van de predikant volop voor de aandacht te staan: slechts in de intieme verbondenheid met Christus Jezus zullen de woorden die gesproken worden vol worden van Hem Zelf. Om het kort te zeggen: slechts de predikant die christocentrisch leeft zal ook werkelijk christocentrisch kunnen preken.

.

Met deze korte opmerkingen hebben we een theologisch-spiritueel fundament gelegd voor wat volgt. Want ook deze vraag is voluit legitiem: Hoe doe je dat nu? Hoe werkt dat in de praktijk?

.

Jezus' voorbeeld

.

Wie kan daar beter antwoord op geven dan Jezus zelf? Hij is het Woord dat vlees is geworden (Johannes 1:14). In Hem zien we een fantastisch voorbeeld van het communiceren van het evangelie. Want Hij was zo ongelooflijk gewoon mens, zoals wij. Zeker, we beseffen het: Hij was tegelijk God, Hij was zonder zonde, Hij was volmaakt, ook in zijn prediking. Dat zullen wij nooit worden. Maar wij geloven dat wat Jezus bij de voetwassing zegt, ook mag worden toegepast als het gaat om de prediking van het evangelie: 'Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook gij doet, gelijk Ik u gedaan heb' (Johannes 13:15).

.

Kijken naar Jezus

.

Kijken en luisteren naar Jezus helpt om verder te komen in onze communicatie van het evangelie. Jezus trad slechts een aantal jaren op en wist vele mensen te bereiken met de blijde boodschap van bevrijding. Hij zocht contact met de mensen en sprak tot ze in hun tijd en situatie. Hij maakte hen bekend met de blijde boodschap van redding en verlossing. Hij riep ze op hem te vertrouwen en hun leven aan hem te geven.

.

Dat is waartoe een predikant nu ook wordt geroepen: besef wie je bent en zoek je heil bij Christus. Stel je hart open voor zijn Geest en laat die werken, laat die je veranderen.

.

Hoe deed Jezus dat 'preken', had hij een methode een manier van doen? Kunnen wij achterhalen hoe hij dat deed en kunnen wij daarvan leren, kunnen wij die methoden en technieken ook toepassen. Dan zou ons (s)preken ook winnen aan waarde. Een kanttekening vooraf is hier wel op zijn plaats. We gaan niet proberen om onze Here Jezus Christus na te rekenen vanuit ons beperkte menselijk kader. Maar we gaan bij hem in de leer: wat deed hij, wat kunnen wij daarvan overnemen?

.

 

.

Jezus' optreden als prediker

.

We gaan Jezus, de rondreizende prediker, nu op de voet volgen. We trekken met hem door het land en luisteren naar hem. Wat zegt hij, hoe zegt hij dat, wat wil hij bereiken? We beschrijven zijn manier van optreden en met name zijn wijze van preken: hoe bracht hij het evangelie voor de mensen? In dit eerste artikel letten we vooral op het optreden van Jezus. In een volgend artikel gaan we in op zijn manier van (s)preken.

.

Jezus is een leider vol liefde

.

Jezus brengt de blijde boodschap van bevrijding. Hij spreekt tot de mensen en doet dat niet zomaar. Hij heeft een doel en werkt daarheen. Zijn komst was al eeuwen geleden voorbereid en zorgvuldig gepland, hij kwam precies op tijd op de juiste plaats. In zo'n optreden kunnen wij ook een plan herkennen, een aanpak waarmee hij aan de mensen bekend maakt wie hij is en wat hij doet.

.

Als we kijken naar de persoon van Jezus als prediker dan kunnen we vaststellen dat die gekenmerkt werd door liefde, door een meer dan warme belangstelling voor en een oprecht medeleven met de mensen. Heel zijn persoon en al zijn tijd besteedde hij aan zijn luisteraars. Altijd was hij tot luisteren en helpen bereid. Zelfs als hij even naar 'een stille plaats' ging, was dat om nieuwe krachten op te doen, om nieuwe moed te vatten voor zijn werk.

.

Behalve die alles opofferende liefde spreekt uit zijn optreden ook kracht en moed. Hij manifesteert zich als een man met gezag, als een leider die precies weet waarover hij spreekt en aan het volk vertelt wat hij van ze wil. En blijkbaar voorzag dat in een enorme behoefte: hij inspireerde mensen, ze volgden hem na en lieten zich door hem veranderen. Logisch dat hij ook weerstanden opriep, bijvoorbeeld bij de toenmalige leiders. Maar ook hen treedt Jezus open tegemoet en spreekt ze aan op hun gedrag en verantwoordelijkheden.

.

Verder herken je als grote lijn dat hij ervoor zorgt dat er leerlingen komen aan wie hij uitlegt wie hij is en wat hij wil. Uit die grote groep maakt Jezus een selectie van mannen met een bijzondere taak om rond te trekken en actief mensen te benaderen en ze te vertellen dat Jezus hun leven wil redden.

.

Ook op het niveau van het spreken en optreden van Jezus kunnen we een aantal constanten schetsen. Voor een deel zijn die bepaald door de tijd en cultuur. Jezus was een rabbi die zoals ook wel andere rabbi's rondtrok door het land met een groep volgelingen achter zich aan. Aan hun aantal kon je al wel afleiden of de rabbi een aansprekende boodschap had. Het past niet echt in onze tijd en cultuur om ook zo het land rond te gaan met een schare volgelingen achter je aan. Maar wel kun je zeggen dat het blijkbaar van belang is om met mensen in persoonlijk contact te treden en dat je in gesprek met ze raakt.

.

Jezus treedt doelgericht op.

.

Jezus is de verkondiger van de blijde boodschap. Maar - en dat maakt hem uniek - hij is zelf het evangelie dat naar de mensen toekomt. Wat wilde Jezus eigenlijk als prediker bereiken? En hoe deed hij dat, wat was er in zijn optreden dat ervoor zorgde dat hij zijn doel bereikte. Natuurlijk, Jezus heeft goddelijk gezag en kent alle mensen door en door; hij weet wat ze in het hart overleggen. Hij kan doordringen tot in het diepst van hart. Maar daarnaast treedt Jezus ook gewoon op als mens, als rabbi met een preekstijl en daarbij passende middelen. Ook op die manier kunnen we kijken naar het doel dat Jezus had met zijn optreden en er wellicht lessen uit trekken voort onze wijze van evangelieverkondiging.

.

Wat Jezus wilde met zijn prediking? Misschien denk je op het eerst gezicht dat Jezus er simpel op uit was mensen te overtuigen: hij wilde mensen zover brengen dat ze in hem zouden gaan geloven. Maar dat is niet het geval. Als je iemand wilt overtuigen ga je de zaken mooi voorstellen, ga je uit van de situatie van de mensen en laat je zien dat je die kunt verbeteren en het liefst zonder al te veel inspanning. Dat is niet wat Jezus deed. Jezus stuurt erop aan dat mensen zelf kiezen uit de mogelijkheden die hij aan hen voorlegt.

.

Jezus is een echte onderwijzer

.

Zijn prediking kun je typeren als 'onderwijs'. Hij legt dingen uit, laat mensen iets zien, geeft voorbeelden, stelt vragen, legt problemen voor aan de mensen en lost vragen van ze op. Jezus manifesteert zich zo ook als een echte onderwijzer. Hij zet middelen in om zijn boodschap te verhelderen en begrijpelijk te maken en zorgt ervoor dat mensen zich die boodschap zullen blijven herinneren. Veel zaken die wij nu terugvinden in de didactiek kenmerken Jezus' optreden, zaken die ook nu in de klas nog vanzelf spreken. Voorbeelden zijn er te over. Zo gaat Jezus uit van het concrete en sluit hij aan bij de ideeŽn en beleving van de mensen. Hij schakelt meerdere zintuigen in om zijn boodschap over te brengen en herhaalt zijn boodschap op allerlei niveaus, rekening houdend met de leerstijlen van zijn publiek. Hij laat de zaken op meerdere manieren zien of horen en voelen, met allerlei termen uit het leven van mensen gegrepen, gerelateerd aan situaties van mensen. Zo vertelt Jezus in Lukas 15 drie gelijkenissen van het verloren schaap, het verloren geldstuk en de verloren zoon om daarmee eigenlijk steeds hetzelfde te laten zien: Gods blijdschap over mensen die zich vanuit hun verloren positie aan hem overgeven.

.

Jezus is uit op wezenlijke verandering

.

Maar Jezus doet meer dan onderwijzen alleen. Bij onderwijs staat het veranderen van kennis, vaardigheden en houdingen centraal: de leerlingen moeten meer weten, meer kunnen of een andere houding aannemen tegenover iets. Maar Jezus wil mensen zover brengen dat ze gaan kiezen. Om te kunnen kiezen moet je wel iets weten. Als je bijvoorbeeld wilt stoppen met roken, moet je wel weten dat roken slecht is voor je gezondheid. Maar veel mensen die dat weten stoppen toch niet. Als je echt wilt veranderen, is er meer nodig.

.

Voor wezenlijke en blijvende verandering moet je bij het binnenste van mensen komen. En dat doet Jezus. Hij dringt door tot het hart, tot het diepste innerlijk van de mensen. Dan gaat het niet alleen om de omstandigheden waarin ze verkeren en die zo tegen zitten, om hun gedrag, de dingen die ze goed kunnen of juist steeds fout doen. Hij gaat ook verder -dan hun mening, hun argumenten voor of tegen iets of iemand. Jezus gaat veel verder en wil uitkomen bij hun diepere vragen: wat vind je er echt van, wat wil je bereiken, waar ben je bang voor of wat is je ideaal? Jezus dwingt mensen tot antwoorden op die vragen, en tot het trekken van consequenties ervan voor hun eigen gedrag en leven. Jezus vraagt daar ook vaak expliciet naar: wat wil je dat ik doe, wie denk je dat ik ben? Bijvoorbeeld bij de rijke jongeman of in zijn gesprekken met de schriftgeleerden. Vaak legt Jezus in zijn onderwijs hun ik-gerichtheid bloot of hun eerzucht, de controle die ze willen blijven uitoefenen en die hen tegenhoudt om hun leven over te geven aan Jezus.

.

Jezus dwingt tot een keuze

.

Bij dat doordringen komt Jezus uit bij wat er leeft in het hart van mensen: wat beweegt je, wat zijn je motieven, wat wil je nu eigenlijk echt van mij? Uiteindelijk is de belangrijkste vraag: wil je echt dat ik in je leven kom? Hij laat aan zijn toehoorders merken wat de consequenties zijn van hun keuze voor of tegen hem: Kies je voor mij, laat je mij in je leven toe dan kan ik je genezen, dan zal je leven rijker worden, en dan zul jij -veranderen: je gaat je geld weggeven, je zult  de ander uitnemender achten dan jezelf.

.

Jezus stelt zo de mensen voor een keus voor of tegen hem, hij vraagt ze om hem te accepteren als bevrijder. Uiteindelijk komt het neer op de persoon van Jezus, de Zoon van God die is gekomen om Gods reddingsplan uit te voeren. Accepteer je hem, vertrouw je hem en neem je zijn reddende boodschap aan? Alleen vanuit die keus voor Jezus komt immers echte verandering tot stand. Dat is niet alleen een rationele keus, een keus van het verstand. Het gaat ook om je gedrag en meer nog om je houding: wil je een relatie aangaan met Jezus? Je krijgt Jezus lief om wie hij is, om wat hij doet, om wat hij wil bereiken met jou en met de wereld. Uit die betrokkenheid bij Jezus en dat vertrouwen in hem kies je vanuit je hart. Vanuit die keus ga je met hem mee, word je zijn volgeling. Dan doe je dingen wel of niet, 'gewoon' omdat je van hem houdt, omdat je weet dat het goed komt met en door hem. Dan veranderen je motieven, je ideeŽn over het leven en je leven van vandaag. Dan komen je keuzen in een ander licht te staan omdat het perspectief, de richting van je leven compleet is omgekeerd. Je spreekt, handelt, denkt en kiest zoals Jezus je dat ingeeft. Daar wil Jezus heen met zijn optreden, dat is het doel van zijn spreken en handelen.

.

 

.

Bespreekpunten

.

We sluiten dit artikel af meet een aantal bespreekpunten. Het zijn consequenties die we kunnen trekken uit wat we hiervoor hebben beschreven en een eerste antwoord op de vraag wat kunnen we leren van het optreden van Jezus als prediker. We hebben de bespreekpunten geformuleerd als stellingen waarmee u het natuurlijk niet eens hoeft te zijn. We nodigen u uit te reageren, de consequenties van de bespreekpunten te doordenken en uw bijdrage te leveren aan dit gesprek.

.

Een predikant laat in zijn optreden expliciet merken dat hij een persoonlijke relatie heeft met Jezus Christus

.

Een predikant heeft een persoonlijke missie in zijn gemeente en inspireert zijn gemeenteleden tot daden.

.

Een predikant is opgeleid in of bijgeschoold op de toepassing van onderwijskundige en didactische inzichten in zijn handelen.

.

In spreken en preken dwingt een predikant tot een keuze voor Jezus Christus. Alternatief: In al het spreken en preken van een predikant moet deze hartelijke uitnodiging doorklinken: 'Kom tot Jezus!'

.

Preken zijn altijd uit op en geven aanwijzingen voor verandering in het gedrag van de mensen vanuit de keuze voor Jezus Christus.

.

Een predikant is geschoold in gespreksvoering en empatisch communiceren.

.

Een predikant is vrijgesteld in zijn gemeente voor de Woordbediening en onderwijstaken, niet voor managementzaken.

.

 

.

 

Bron: De Reformatie

»
Communication
»
De ketterij van de toepassing
»
Preaching for Revival
»
Weten ze dat je van hen houdt?
»
Connecting through Purpose in Preaching
»
Preken leren van Jezus 4
»
Preken leren van Jezus 3
»
Preken leren van Jezus 2
»
Preken: roepen tot gemeenschap met Christus
»
Verstaat u wat u zegt en hoort?
»
The Power in Preaching
»
Gezocht: Broodpreken
»
Preken van vlees en bloed
»
Spirituele Christologie
»
Application Without Moralism
»
Paradoxen van evangelisch preken
»
Christocentrische prediking
»
De crisis der echtheid
»
De preek als Stem van Christus
»
How Does Unction Function?
»
Wat is Ďexpository preachingí?
»
De kerk moet nu spreken
»
Preken moeten over het leven gaan
»
A Primer on Preaching like Jesus
»
Only Human
»
Het geheim van de preek
»
How the Text Can Form the Sermon
"Wij prediken Christus, de kracht van God en de wijsheid van God!" (1 KorintiŽrs 1:24)