HOME· NIEUWS· ARTIKELEN· ACTIVITEITEN· FORUM· LINKS· OVER PVP
Artikelen | 10 oktober 2002
Christocentrische prediking
Christus Preken 1

Door: dr. Jos Douma

'Wij prediken Christus, de kracht en de wijsheid van God!' Dit bijbelse motief uit 1 KorintiŽrs 1:24 is een fundamentele inspiratiebron voor Passie voor Preken. In vijf artikelen, die geschreven zijn als een vervolg op mijn dissertatie 'Veni Creator Spiritus', werk ik dit motief uit, onder de hoofdtitel: Preken is Christus preken. Dit is het eerste artikel.

.

 

.

'In het centrum van het leven van Christus' gemeente staat de prediking van Gods Woord. In die prediking spreekt God zijn kinderen aan. Hij roept mensen - predikanten - om dat aansprekende evangelie door te geven in de kracht van de Geest.'

.

Met deze woorden begon ik op 28 juni 2000 de verdediging van mijn proefschrift met de titel: Veni Creator Spiritus. De meditatie en het preekproces. Sinds de verschijning van dat proefschrift zijn er verschillende recensies en reacties verschenen. In die reacties wisselden positieve en meer kritische geluiden elkaar af. Graag wil ik nu in dit verhaal opnieuw het een en ander naar voren brengen over de prediking. Daarbij probeer ik met name de kritische opmerkingen ook te verwerken. Alleen doe ik dat zonder die opmerkingen en vragen eerst weer te geven en er dan op in te gaan. Dat levert alleen maar een erg lang verhaal op met als groot gevaar dat we elkaar vanuit onze eigen stellingen bestoken zonder werkelijk samen verder te komen.

.

Voor ťťn kritische vraag maak ik een uitzondering. Die is gesteld door mijn collega dr. E.A. de Boer in een recensie die verscheen in het (niet voor iedereen toegankelijke) huisorgaan van de gereformeerd-vrijgemaakte Predikantenvereniging: Pro Ministerio. De kern van zijn kritiek formuleerde hij in de vraag: had er bij de grote aandacht voor het werk van de Heilige Geest niet ook een terugkoppeling moeten plaats vinden naar de Persoon en het werk van Christus? Die vraag raakt voor mij de kern. In mijn zoektocht naar een hernieuwde gereformeerde preekvisie is mijn ontdekking van de pneumatologie (leer van de Heilige Geest) als theologische bron enorm belangrijk geweest. Maar, vraag ik me nu af: is de Geest waarover ik spreek in mijn dissertatie niet teveel de Geest van God en te weinig de Geest van Christus?

.

Met die vraag heb ik al geworsteld vanaf het verschijnen van mijn dissertatie. Sterker nog: de icoon van Christus op het omslag was al een poging om een christologische 'correctie' aan te brengen op de eenzijdig-pneumatologische benadering. Inmiddels hebben vraag en antwoord zich wat meer uitgekristalliseerd en ben ik er aan toe om een schets van geheroriŽnteerde preekvisie te geven. Ik noem het een 'schets' omdat ik grondlijnen wil tekenen en geen compleet uitgebalanceerd verhaal aanreik. Preken en het nadenken over preken blijft te allen tijde een zoektocht. U als lezer wordt dus verzocht mijn verhaal te lezen als een stap in een zoekproces. Ongetwijfeld zijn er nu weer nieuwe eenzijdigheden. Stoort u er zich niet aan, maar vat ze op als uitnodigingen om mee te denken.

.

Mijn verhaal omvat de volgende vijf artikelen:

.

1 Christocentrische prediking
2 Spirituele christologie
3 De preek als stem van Christus
4 Preken als roepen tot gemeenschap met Christus
5 Passie voor Christus

.

OriŽntatie op Christus

.

Ik geef dus een schets van een geheroriŽnteerde preekvisie. Die heroriŽntatie bestaat in een voor mij volkomen 'nieuw' OriŽntatiepunt: Jezus Christus. Nieuw in de zin van: het was bij mij tot nu toe niet opgekomen om het nadenken over de prediking radicaal in te zetten bij de ene Naam Christus. Maar voor zo'n radicale inzet wil ik hier dus een pleidooi voeren. Daar zijn allereerst bijbelse redenen voor. In het Nieuwe Testament wordt herhaaldelijk duidelijk dat preken is: Christus preken. 1 Korinte 1 vers 23 en 24: 'Wij prediken een gekruisigde Christus, voor Joden een aanstoot, voor heidenen een dwaasheid, maar voor hen, die geroepen zijn, Joden zowel als Grieken, (prediken wij) Christus, de kracht Gods en de wijsheid Gods.' 2 Korinte 4 vers 5: 'Want wij prediken niet onszelf, maar Christus Jezus als Here, en onszelf als uw dienaren om Jezus' wil.' Verder zal ook voor iedereen duidelijk zijn dat Jezus Christus het centrum is van het evangelie, het centrum van het christelijk geloof. Christus is de inhoud van het evangelie. Christus is het evangelie in hoogsteigen persoon.

.

Nieuwe inzet

.

Voor de radicale inzet bij Christus heb ik ook nog een andere reden. Veel discussies in onze (gereformeerd-vrijgemaakte) kring rond de prediking spelen zich af tussen twee polen die ook nog eens vaak als tegenstellingen worden opgevat. De meest recente wordt op deze noemer gebracht: tekst - hoorder (hier heb ik zelf ook een bijdrage aan geleverd). En de hoofdstelling is dan ongeveer: 'Natuurlijk moet de tekst goed worden uitgelegd, maar het gaat erom dat de hoorder wordt bereikt en aangesproken.' En tussen deze twee polen ontspint zich dan een discussie waarvan ik de indruk heb dat die niet werkelijk verder komt.

.

Zo zijn er meer van die tegenstellingen. Denk bijvoorbeeld aan 'heilshistorisch - exemplarisch': 'We moeten niet vervallen in het gemakkelijke exemplarisme maar laten zien dat alle lijnen samenkomen in Christus, het middelpunt van de heilshistorie.' In de discussie hierover is gepleit om naast de voortgang ook aandacht te vragen voor de omgang. Helemaal mee eens (ik heb er zelf ook voor gepleit). Maar het helpt ons niet werkelijk verder, omdat de tegenoverstelling van die twee in een of andere vorm gehandhaafd blijft.

.

Nog een andere interessante tweeslag is die van 'explicatie - applicatie'. Tegen dit schema heb ik me in mijn dissertatie heftig verzet. Het is bij voorbaat een verloren strijd, want de tweeslag is diep geworteld in het gereformeerde denken en spreken over preken. En toch zal de tweeslag als zodanig ons voortdurend weer dringen in een of-of discussie: Moeten preken nu vooral exegetisch zijn (explicatie) of moeten ze juist vooral praktisch zijn (applicatie)?

.

Het zijn allemaal begrippen die ik (bij nader inzien) niet zou willen missen, maar geen van de begrippenparen vormt een werkelijk vruchtbaar uitgangspunt voor het fundamenteel doordenken van de prediking. Mijn stelling is nu: we zullen in onze prediking en in ons nadenken over de prediking niet werkelijk verder komen als we onze discussies blijven voeren in de bestaande begrippenkaders. Niet omdat de begrippen geen waarde hebben (ze zullen wat mij betreft in een geheroriŽnteerde preekvisie vanzelf weer op hun plek vallen), maar we moeten nu eerst een radicaal nieuwe inzet kiezen: Christus en de gemeenschap met Hem.

.

En als ik het dan even op het scherpst van de snede mag formuleren: we moeten niet heilshistorisch willen preken, ook niet bevindelijk, ook niet verbondsmatig, ook niet aansprekend, ook niet exegetisch of hoordergericht of exemplarisch. We moeten Christus preken! Ik wil met dergelijke uitspraken geen valse tegenstellingen creŽren, maar wel proberen het allereerste Beginpunt van alle prediking aan te wijzen: Christus! Hij is het Begin, het Midden en het Einde van alle prediking.

.

Heilshistorisch

.

Daarom heeft dit artikel ook als titel: 'christocentrische prediking'. Voor veel gereformeerden christenen zal dat overigens vertrouwd in de oren klinken. Is dat niet juist de kracht van veel gereformeerde prediking geweest: dat het christocentrisch was! Daar moet ik echter wel een paar kanttekeningen bij plaatsen.

.

In de gereformeerde homiletiek (specifieker: de homiletiek van de vrijgemaakt-gereformeerde kerken) speelt de heilshistorische prediking een zeer belangrijke rol. Deze prediking is ook wel genoemd: christocentrische prediking. Waarom? Omdat de heilshistorische prediking haar kracht zocht in het vanuit de tekst laten zien hoe de lijnen lopen naar Christus als het Middelpunt van de heilshistorie. Oorspronkelijk ging het hier over de prediking van historische stoffen uit het Oude Testament. Naar mijn indruk heeft de term heilshistorisch in haar uitwerking en toepassing echter de kleur van alle prediking bepaald, of het nu over het Oude of het Nieuwe Testament ging, over historische stoffen of niet-historische stoffen. Zo was het van den beginne echter niet bedoeld.

.

Ik wil dus graag die term christocentrisch weer oppakken, maar dan niet in de betekenis van de heilshistorische benadering: dat de preek laat zien hoe de lijnen vanuit de tekst lopen naar Christus als het middelpunt van Gods heilsgeschiedenis. Christocentrisch preken betekent voor mij: dat de levende Christus het begin, het midden en het einde van alle prediking is. We hoeven in de preek geen lijnen te trekken naar Christus, want Christus is al onder ons nog voordat het eerste woord van de preek geklonken heeft. De Christus die leeft, de opgestane Gekruisigde, Hij is het die in de prediking aan het Woord wil komen. De prediking moet niet uitlopen op de verkondiging van de Christus, de prediking begint daar. Sterker nog: de prediking is de verkondiging van de Christus die voor ons geleefd en geleden heeft, gestorven is en opgestaan. Hij is de Verheerlijkte. Hij is er!

.

Christocentrische prediking is dus prediking die van begin tot eind ernst maakt met het feit van Jezus' Persoonlijke Tegenwoordigheid onder ons. Door het geloof woont Hij in ons. Zijn Geest brengt Hem in ons hart en leven. Scherp geformuleerd: Christocentrische prediking gaat niet over Christus als het Middelpunt van de heilshistorie, maar over de Nu Levende Christus: 'Christus onder u, de hoop der heerlijkheid. Hem verkondigen wij' (Kolossenzen 1:27).

.

Dat is dus tegelijk ook een radicaal nieuwtestamentische inzet als het gaat om de prediking. En in deze prediking zullen onze ogen er ook voor open gaan dat Christus, die onder ons is, Dezelfde is als de Christus die in het centrum van de heilsgeschiedenis werd geboren uit een maagd, en dat God eeuwenlang naar dat grote moment heeft toegewerkt. Geweldig! Mijn Christus, onze Christus, is de Christus van Adam en Abraham, van Mozes en Maria. Mijn Christus, onze Christus is de Christus van profeten, priesters en koningen uit oude tijden.

.

Schets

.

Ik zei het al: ik geef een schets, ik gebruik geen fijnschrijver maar een penseel, ik probeer een richting in te slaan, ik probeer een 'nieuw' beeld op te roepen. Natuurlijk moet de radicaliteit die ik hier voorsta worden ingebed in een bredere context. Zo zal een radicaal christocentrische prediking zoals ik die voor ogen heb een prediking zijn waar je ook bijvoorbeeld de woorden trinitarisch en eschatologisch kunt (lees: moet) zetten. Trinitarisch: de Zoon is ondenkbaar zonder zijn Vader en zijn Geest. De Geest bracht Christus in de wereld en brengt Christus in ons hart. En als we van Jezus iets leren is het wel dit: dat de Vader alle eer en lof en heerlijkheid toekomt. Filippenzen 1 vers 9-11: 'God heeft Hem ook uitermate verhoogd en Hem de naam boven alle naam geschonken, opdat in de naam van Jezus zich alle knie zou buigen van hen, die in de hemel en die op aarde en die onder de aarde zijn, en alle tong zou belijden: Jezus Christus is Here, tot eer van God, de Vader.' Eschatologisch: we leven hier en nu, in en met en door Christus, maar we zijn wel op weg naar de dag van Christus. En die dag zal de dag van God blijken te zijn. 1 Korinte 15 vers 28: 'Wanneer alles Christus onderworpen is, zal ook de Zoon zelf Zich aan hem onderwerpen, die Hem alles onderworpen heeft, opdat God zij alles in allen.'

.

Christus voor ons en Christus in ons

.

Dit eerste artikel van mijn verhaal eindig ik, als opmaat naar het vervolg, met een citaat van prof. dr. C. Trimp waarin voor mij duidelijk wordt waarin de heilshistorisch-christocentrische benadering in de prediking tekort schiet (namelijk in de eenzijdigheid van het 'Christus voor ons'). 'Echte Christusprediking is prediking van de Christus vůůr ons en de Christus Ūn ons' (C. Trimp, Klank en weerklank. Door prediking tot geloofservaring, Barneveld 1988, blz.25).

.

 

Bron: www.josdouma.nl

»
www.josdouma.nl
»
De crisis der echtheid
»
De preek als Stem van Christus
»
How Does Unction Function?
»
Preken moeten over het leven gaan
»
Wat is Ďexpository preachingí?
»
De kerk moet nu spreken
»
Only Human
»
Het geheim van de preek
»
How the Text Can Form the Sermon
»
A Primer on Preaching like Jesus
"Wij prediken Christus, de kracht van God en de wijsheid van God!" (1 KorintiŽrs 1:24)