HOME· NIEUWS· ARTIKELEN· ACTIVITEITEN· FORUM· LINKS· OVER PVP
Artikelen | 20 januari 2003
Preken leren van Jezus 2
Jezus In Zijn Spreken

Door: Rolf Robbe

In het vorige artikel hebben we enkele aspecten geschetst van Jezus als prediker. Hij is een leider vol liefde en treedt doelgericht op. Hij is een heel goede onderwijzer en dwingt de mensen tot een keus voor of tegen hem. Alleen zo kan er sprake zijn van wezenlijke verandering. Jezus is steeds uit op het hart van zijn hoorders, op een keus vanuit het hart. Vanuit dat doel trad Jezus in contact met de mensen. In dit artikel gaan we nader bekijken hoe hij dat nou deed:  wat zijn kenmerken van zijn manier van communiceren? Gebruikt hij bepaalde middelen of technieken? In dit artikel vatten we samen wat we hebben ontdekt.

.

Onnavolgbaar

.

Als je onze Here Jezus Christus beschrijft in zijn spreken en optreden kun je hem gemakkelijk te beperkt gaan zien. Hij is God en onze Verlosser. Daarmee is hij oneindig groot in macht en liefde. Zelfs de joodse leiders moesten toegeven dat ze 'nog nooit iemand zo hadden horen spreken'. Daarin is Jezus onnavolgbaar.

.

Maar tegelijkertijd manifesteert Jezus zich als mens, spreekt hij als een mens in onze mensentaal, handelt hij als een mens in relatie met andere mensen. Juist naar die menselijke kant van zijn optreden kijken we steeds. Niet om hem te imiteren maar om van hem te leren in onze manier om het evangelie te verkondigen.

.

Het resultaat van ons handelen is afhankelijk van het werk van Gods Geest. Hij is het die uiteindelijk bepaalt wat het effect is van ons optreden en of er wel of niet een verandering bij anderen optreedt. Maar dat laat onverlet dat wij ingeschakeld worden en verplicht zijn al onze mogelijkheden in te zetten om het evangelie te brengen. Ook in dit artikel doen we dat in de Geest van Jezus Christus.

.

 

.

Een schets van Jezus' manier van (s)preken

.

Jezus treedt op als prediker in IsraŽl voor mensen die 2000 jaar geleden leefden. Er is verrassend veel te leren van zijn manier van spreken en preken ook voor de evangelieverkondiging in 2002. De volgende rondgang door de vier evangeliŽn levert een aantal karakteristieken op van Jezus' wijze van communiceren.

.

1 Hij zoekt de mensen op in hun omstandigheden
Hij treft ze in hun eigen omgeving, hun eigen woonplaats, komt bij mensen thuis, in hun bezig zijn, hun beroep. Hij ziet wat ze doen, waar ze mee zitten, waarover ze nadenken, wat hen moeite of blijdschap oplevert, wat hun denken en wereldbeeld vormt.

.

2 Hij heeft oog voor de omstandigheden van de mensen
Als iemand bang is om en plein publiek naar voren te komen ontmoet hij ze 's nachts of op een rustige plaats. Jezus zoekt die situatie waarin mensen het best aanspreekbaar zijn. Met leiders van het volk spreekt hij in het openbaar, maar voor de geringen zoekt hij andere omstandigheden. Niet dat hij zich daarbij neerlegt, maar hij gaat vanuit die omstandigheden verder met ze.

.

3 Hij sluit aan bij situaties en problemen uit het leven van mensen
Een vraag die mensen aan hem stellen, een zieke die vraagt om genezing, een strikvraag waarmee schriftgeleerden hem proberen klem te krijgen, al die omstandigheden in de communicatieve situatie vormen voor Jezus een aanleiding en een kans om zijn boodschap te concretiseren en aan op te hangen.

.

Hij sluit daarmee aan bij het concept, de opvatting en het beeld van de mensen waar hij mee communiceert. Hij plaatst wat hij zegt in hun wereld, in de beroepen en verhoudingen die zij (her)kennen. Door daarbij aan te sluiten kan zijn boodschap ook eenvoudiger handen en voeten krijgen in het dagelijkse leven van mensen. Ze kunnen er zo mee aan het werk.

.

4 Hij past zijn spreken aan bij het publiek
Jezus spreekt met mensen uit allerlei lagen van de bevolking. Hij laat telkens weer zien wie hij is voor ieder van hen. Daarbij past hij zijn spreken aan bij zijn gesprekspartners. Bij een Romeinse hoofdman gebruikt hij andere woorden en voorbeelden dan bij een rijke jongeman of bij de schriftgeleerden. Bij die laatsten bijvoorbeeld redeneert Jezus in hun stijl met een voortdurend beroep op wat staat geschreven.

.

5 Hij spreekt mensen direct en persoonlijk aan
Hij noemt steeds zichzelf en zijn hoorders expliciet en noemt ze soms bij name: ik verzeker u, neem van mij aan, willen jullie soms ook weggaan, Simon, heb je mij lief? Zijn manier van communiceren is vaak te vergelijken met het voeren van een gesprek waarin mensen direct met elkaar in (oog)contact zijn en er sprake is van actie en reactie. Hij stelt vaak vragen en geeft antwoorden op problemen die mensen hem voorlegden.

.

6 Hij geeft directe aanwijzingen voor gedrag
Hij stelt mensen voor keuzen: Is het toegestaan op sabbat iemand te genezen? Wie van u zonder zonde is, mag de eerst steen werpen. Hij gebruikt vaak directieven: Ga naar huis, sta op, neem uw matras, lieg niet langer. Doe dit, of dat. Dat zijn rechtstreekse aanwijzingen voor het gedrag van mensen.

.

7 Hij demonstreert zijn spreken met handelen
Jezus handelt actief om te laten zien wat zijn boodschap is: hij raakt mensen aan, loopt naar ze toe, omarmt ze, gaat op een ezel zitten, bidt zelf, geeft geld aan de tempel, gaat zelf op de sabbath naar de synagoge. Wat hij zegt, laat hij zelf ook zien. Hij loopt niet weg voor de consequenties van zijn eigen boodschap, maar demonstreert die voortdurend voor de mensen. Uiteindelijk laat hij zich zelf kruisigen om in de meest verregaande vorm zijn boodschap te verwerkelijken.

.

8 Hij laat zichzelf zien in zijn spreken
Niet alleen noemt Jezus zichzelf voortdurend expliciet (ik ben, ik ga) maar hij laat in zijn optreden ook zelf zien hoe sterk hij betrokken is bij de mensen met wie hij spreekt. Hij laat zien hoe hij zich voelt: boos, moe, verdrietig of blij. Zo laat hij zien hoeveel hij geeft om de mensen en hoe belangrijk hij het vindt dat ze met hem in gesprek gaan en zijn woorden aannemen.

.

9 Hij doet een beroep op alle zintuigen
Jezus doet vaak een beroep op het gehoor van mensen. Maar hij spreekt niet alleen maar laat ook vaak voorwerpen en mensen zien in beelden of werkelijkheid. Ook raakt hij mensen aan en laat ze soms iets vastpakken en voelen: munten of delen van zijn lichaam. Jezus spreekt vaak over proeven (wijn, brood) en laat mensen ook daadwerkelijk eten en drinken om ze het evangelie nog duidelijker te binnen te brengen. Ook de reuk heeft een -zij het bescheiden- plaats in zijn spreken en optreden. Jezus doet een beroep op vrijwel alle zintuigen. Zo communiceert Jezus op verschillende niveaus, sluit aan bij de leerstijlen van mensen en maakt hij zijn boodschap nog indringender

.

10 Hij is concreet
Jezus gebruikt concrete mensen, dieren en voorwerpen of beelden ervan, voorbeelden uit de (belevings)wereld van de mensen om zijn preken te verlevendigen en de inhoud te verduidelijken. Zo zien we schapen, herders, de wijnstok, brood en koren, lampen en olie, kinderen die hij naar voren haalt, een stad of omgeving waar hij op wijst en geldstukken die een plaats krijgen in zijn communicatie. Het leven en werken van de mensen, hun dagelijkse omgeving bieden Jezus tal van mogelijkheden waarmee hij zijn boodschap zo maakt dat mensen die herkennen, beter begrijpen en er beter naar kunnen luisteren.

.

11 Hij varieert in gespreksvormen
Gesprekken onder vier ogen, groepsgesprekken, een discussie, een meer uitgebreide monoloog, we komen in Jezus' spreken tal van spreekvormen tegen. Hij kiest de vorm die past bij zijn doel: bij de Bergrede bijvoorbeeld zet Jezus het geheel van zijn boodschap neer, details en toepassingen in concrete en persoonlijke situaties licht hij toe in dialogen en gesprekken in kleinere kring, op meer leerstellige vragen van schriftgeleerden gaat hij in met een discussievorm.

.

12 Hij roept reacties op
Jezus geeft niet altijd kant-en-klare antwoorden maar activeert zijn publiek. Hij zet ze aan het denken door een gelijkenis, een raadselspreuk of een schijnbare tegenstelling. Ook daagt hij ze uit door vergaande uitspraken te doen of een daad te stellen zoals een genezing op de sabbath. Je kunt je niet stil houden als Jezus tot je spreekt.

.

13 Hij is confronterend
In zijn spreken gaat Jezus de confrontatie niet uit de weg. Zijn woorden zijn, vooral in gesprek met de FarizeeŽn en Schriftgeleerden, vaak scherp. Want als Jezus ergens een hekel aan heeft, dan is dat aan zelfgenoegzame religie. Hij stelt voor een keus: 'Wie met Mij niet is, die is tegen Mij'.

.

Voorlopige conclusie

.

Met deze 13 uitspraken geven we een globale schets van Jezus' (s)preken. Het valt op dat er een sterk didactisch element in te zien is: activerend, afgestemd op de leefwereld van zijn luisteraars en op allerlei niveaus herhalend en verdiepend. Zijn communicatie is persoonlijk en direct, uitnodigend en confronterend. Daarbij houdt hij rekening met de (communicatieve) omstandigheden van zijn gesprekspartners.

.

De vraag is nu wat wij van Jezus' spreken kunnen leren voor onze manier van preken. Daarover gaat het derde artikel.

.

 

»
Preken: roepen tot gemeenschap met Christus
»
Verstaat u wat u zegt en hoort?
»
The Power in Preaching
»
Gezocht: Broodpreken
»
Preken van vlees en bloed
»
Spirituele Christologie
»
Application Without Moralism
»
Paradoxen van evangelisch preken
»
Christocentrische prediking
»
De crisis der echtheid
»
De preek als Stem van Christus
»
How Does Unction Function?
»
Wat is Ďexpository preachingí?
»
De kerk moet nu spreken
»
Preken moeten over het leven gaan
»
A Primer on Preaching like Jesus
»
Only Human
»
Het geheim van de preek
»
How the Text Can Form the Sermon
"Wij prediken Christus, de kracht van God en de wijsheid van God!" (1 KorintiŽrs 1:24)